https://jes.hozeh.org/ اخلاق و جامعه fa daily 1 Wed, 17 Dec 2025 00:00:00 +0330 Wed, 17 Dec 2025 00:00:00 +0330 https://jes.hozeh.org/article_732717.html غالب اخلاق‌پژوهان و مفسران، فساد را به یک قسم منحصر می‌کنند و حکم ارزشی واحدی ـ یعنی ناپسند بودن ـ برای آن ترسیم می‌نمایند. پژوهش حاضر با هدف نقد این دیدگاه، به چیستی فساد و مشتقات آن در قرآن پرداخته است. در گونه‌شناسی ارائه‌شده، فساد در نگاه کلی یا به فاعل مرتبط است که در تقسیم‌بندی اصلی خود به فساد حکیمانه و غیرحکیمانه تقسیم می‌شود و هر یک اقسامی دارد؛ یا به متعلق فساد مربوط می‌شود که متعلق آن یا انسان است یا اشیا و تکوینیات. فساد در بُعد انسانی شامل فساد در نفس و بدن، فساد اعتقادی و فساد در افعال انسان است که قسم اخیر خود به فساد در کارهای اقتصادی، فرهنگی، دینی، سیاسی، امنیتی و اخلاقی تقسیم می‌گردد. همگی این اقسام، از نظر ارزشی الزاماً ناپسند نیستند و فساد ناپسند دارای قیود و شرایطی است که برخی از آنها همچون فسادی که در تکوینیات و به تقدیر خداوند است فاقد آن شرایط‌اند و از نگاه ارزشی ناپسند به شمار نمی‌آیند. در این تحقیق، حکم ارزشی هر یک از انواع فساد بیان شده است. روش تحقیق، استنباطی‌تحلیلی‌انتقادی و روش گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای است. https://jes.hozeh.org/article_732757.html مقاله حاضر، مفهوم انتظار اخلاقی را از نگاه گرگوری مِلما تبیین کرده و به شرح، بسط و نقد آن پرداخته است. این فیلسوف وظیفه‌گرا کوشیده است با تعریف و تبیین این مفهوم، دایره باید و نبایدهای اخلاقی را گسترش دهد. در همین راستا، در بخش نخست مقاله، پس از تفکیک مقوله انتظار اخلاقی از انتظار پیش‌گویانه و انتظار هنجاری، انتظار درجه‌دو نیز معنا شده است. در ادامه، پس از ارائه سه دلیل برای اثبات نگرش واقع‌گرایانۀ ملما درباره سرشت انتظارات اخلاقی، به تحلیل مبانی لازم برای تمایز میان انتظارات اخلاقی کاذب و انتظارات روا و واقعی پرداخته شده است. تحلیل منشأ و سرچشمه انتظارات اخلاقی نشان می‌دهد که در واقع، انتظارات اخلاقی به دو نوع کلیِ انتظارات الزام‌آفرین و انتظارات انتظارآفرین تقسیم می‌شوند. براساس یافته‌های مقاله، دو نتیجه به دست می‌آید: نخست آن‌که نگرش ملما بیش از آن‌که با غیرو‌واقع‌گرایی سازگار باشد، با واقع‌گرایی اخلاقی هم‌خوانی دارد؛ و دوم آن‌که باور به مفهوم انتظار اخلاقی می‌تواند به گسترش مرزهای اخلاق، بدون ایجاد الزامات تازه و شدید، بینجامد. https://jes.hozeh.org/article_732973.html این مقاله امکان صورت‌بندی یک چارچوب نظری نظام‌مند در حوزة اخلاق اسلامی با عنوان «اخلاق امامیه» را بررسی‌می‌کند. این پژوهش ضمن اذعان به وجود چهار حوزة اصلی و متعارف در اخلاق (فردی، اجتماعی، الهی و زیست‌محیطی) با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه‌ برآموزه‌های خاص شیعه امامیه این فرضیة محوری را به آزمون می‌گذارد که اصل بنیادین امامت، ظرفیت ایجاد یک نظام اخلاقی متمایز را داراست. اخلاق امامیه به مثابة یک حوزة اخلاقی نوظهور، الزامات، تعهدات و حقوق متقابل بین امام معصوم (ع) و امت در چارچوب منظومة فکری شیعه را بررسی و تحلیل می‌کند‌. این جستار ضمن واکاوی متون و نصوص معتبر شیعی، به دنبال استخراج و نظام‌مندسازی این الزامات اخلاقی بر اساس مؤلفه‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی مذهب امامیه است. هدف غایی این مقاله ارائه یک مدل نظری قابل دفاع برای اخلاق امامیه به عنوان یک افزودة ارزشمند به گسترة اخلاق اسلامی و بسترسازی برای تحقیقات آتی در این زمینه است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که آیا می‌توان با تکیه بر آموزه‌های امامت، یک دستگاه اخلاقی منسجم و مستقل را صورت‌بندی کرد که واجد تمایز و اصالت باشد؟ https://jes.hozeh.org/article_733001.html حوزه‌های علمیه همواره یکی از مراکز اصلی تربیت عالمان دینی و پژوهشگران فقه و معارف اسلامی بوده‌اند. در این مسیر، طلاب و فضلای جوان با پرسش‌ها و دغدغه‌های فراوانی روبه‌رو هستند؛ دغدغه‌هایی که از چگونگی تحصیل و پژوهش علمی گرفته تا ارتقای بینش اخلاقی و عملی را شامل می‌شود. از یک سو، پیچیدگی و گستردگی علوم دینی و فقهی، نیاز به صرف زمان و دقت فراوان در مطالعه و تحقیق را ایجاب می‌کند و از سوی دیگر، رعایت اصول اخلاقی و معنوی، نظم و برنامه‌ریزی، اخلاص در عمل، و انتخاب اسوه و الگو، مسیر تحصیل را دشوارتر می‌سازد. در چنین شرایطی، بسیاری از طلاب و پژوهشگران بدون راهنمایی مناسب و بدون پیروی از مسیر روشن پیشینیان، ممکن است دچار سرگشتگی شوند و از بهره کامل علمی و معنوی محروم بمانند. به همین منظور، با حضرت آیت‌الله العظمی مظاهری مرجع عالیقدر جهان تشیع و یکی از اساتید با سابقه اخلاق در حوزه‌های علمیه، گفت‌وگو کردیم که در آن به نکات کاربردی و ارزشمندی درباره شیوه تحصیل در حوزه، رعایت اصول اخلاقی و معنوی، و بهره‌گیری کامل از فرصت‌های علمی اشاره کردند. معظم‌له بر پنج اصل اساسی تأکید دارند که هر طلبه و متعلمی برای موفقیت و پیشرفت علمی و اخلاقی باید رعایت کند: «تقوا، سعی و جدیت در تحصیل، نظم و برنامه‌ریزی، اقتداء و اسوه‌گیری، اخلاص در عمل». این اصول نه تنها راهنمای عملی طلاب و پژوهشگران در مسیر تحصیل هستند، بلکه راه رسیدن به رشد معنوی و کمال انسانی را نیز روشن می‌سازند. https://jes.hozeh.org/article_734270.html در عصر کنونی، رسانه‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل اجتماعی‌ساز، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری شخصیت و هوش اخلاقی کودکان ایفا می‌کنند. کودکان نسل دیجیتال بخش قابل توجهی از مهارت‌های اجتماعی و ارزش‌های اخلاقی خود را از طریق مواجهه با رسانه‌ها فرا می‌گیرند؛ از این رو، بررسی کارکردهای مثبت رسانه‌ها در تربیت اخلاقی اهمیت ویژه‌ای دارد. پژوهش حاضر با رویکردی نوین، به مقایسه اثربخشی آموزش فضیلت‌های اخلاقی به شیوه چند رسانه‌ای (قصه، انیمیشن، تصاویر و بازی‌های دیجیتال) درمیان دختران پایه پنجم ابتدایی پرداخته است. این تحقیق به روش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون و گروه کنترل، طی سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۲ اجرا شد. نمونه شامل ۱۰۰ دانش‌آموز بود که به‌طور تصادفی از پنج مدرسه انتخاب و در پنج گروه ۲۰ نفره تقسیم شدند. گروه‌های آزمایش طی ۹ جلسه بسته‌های آموزشی مبتنی بر هفت فضیلت هوش اخلاقی بوربا دریافت کردند و گروه کنترل هیچ مداخله‌ای نداشت. نتایج تحلیل آماری نشان داد که آموزش مفاهیم اخلاقی از طریق قصه، انیمیشن و تصاویر به‌طور معناداری موجب افزایش هوش اخلاقی کودکان می‌شود و این اثر در کوتاه‌مدت پایدار است؛ در حالی‌که بازی‌های دیجیتال تنها در مؤلفه «خویشتنداری» تأثیر مثبت داشتند. مقایسه میانگین تغییرات نشان داد قصه و انیمیشن بیشترین اثربخشی را دارند، سپس تصاویر و در نهایت بازی‌های دیجیتال قرار می‌گیرند. این یافته‌ها اهمیت بهره‌برداری هدفمند از رسانه‌ها را در تربیت اخلاقی کودکان برجسته می‌سازد و می‌تواند راهنمایی برای والدین، مربیان و سیاست‌گذاران آموزشی در جهت پرورش نسل آینده با ارزش‌های اخلاقی برتر باشد.