1
دانشجوی دکترای تاریخ اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2
دانشجوی دکترای جامعهشناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
چکیده
وقفنامهها از مهمترین اسناد تاریخی به شمار میروند که افزون بر تبیین ابعاد حقوقی و اقتصادی وقف، میتوانند بازتابدهنده ارزشها و مناسبات اجتماعی و فرهنگی دوره تاریخی خود باشند. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی و تحلیل مؤلفههای اخلاق اجتماعی در وقفنامه مدرسه سلطانی (مدرسه چهارباغ اصفهان)، بهعنوان یکی از مهمترین موقوفات دوره صفوی، انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که این سند چگونه اخلاق را نه صرفاً بهعنوان فضیلتی فردی، بلکه بهمثابه مجموعهای از ارزشها و قواعد ناظر بر روابط، مسئولیتها و شیوه اداره امور موقوفه مطرح کرده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعه کتابخانهای و تحلیل اسنادی است. بدین منظور، متن وقفنامه مدرسه سلطانی بررسی و مضامین مرتبط با اخلاق اجتماعی در آن شناسایی و تحلیل شد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در این وقفنامه، مجموعهای از ارزشها و قواعد اخلاقی در ارتباط با روابط و مسئولیتهای افراد و نحوه بهرهمندی از منافع موقوفه مورد توجه قرار گرفته است. علمآموزی، امانتداری، عدالت در توزیع منافع، مسئولیتپذیری و توجه به حقوق و وظایف افراد از جمله مهمترین مؤلفههای شناساییشدهاند. بر این اساس، وقفنامه مدرسه سلطانی را میتوان افزون بر یک سند حقوقی، منبعی برای شناخت ارزشها، قواعد اخلاقی و مناسبات مرتبط با نهاد وقف در دوره صفوی دانست.
