استادیار گروه مطالعات اخلاق اجتماعی، پژوهشکده الهیات و خانواده، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
چکیده
غالب اخلاقپژوهان و مفسران فساد را منحصر به یک قسم میکنند و حکم ارزشی واحدی را که عبارت از ناپسند بودن است؛ برای آن ترسیم میکنند. در پژوهش حاضر بهمنظور نقد این دیدگاه، به چیستی فساد و مشتقّات آن در قرآن پرداخته است و به این پرسش پاسخ میدهد که سنخشناسی مفهومی و ارزشی واژه فساد در قرآن کریم در پرتو آراء مفسران شیعه چیست؟ در سنخشناسی ارائهشده، در نگاه کلی به فساد، فساد یا در ارتباط با فاعل است که در تقسیمبندی اصلی خود به فساد حکیمانه و غیر حکیمانه تقسیمشده و هریک خود دارای اقسامی است یا در ارتباط با متعلق فساد است؛ متعلق فساد یا انسان است یا اشیاء و تکوینیات. فساد در بعد انسانی آن شامل فساد در نفس و بدن و فساد عقیدتی و فساد در افعال انسان است که قسم اخیر خود به فساد در کارهای اقتصادی، فساد در کارهای فرهنگی، فساد در کارهای دینی، فساد در کارهای سیاسی، فساد در کارهای امنیتی و فساد در کارهای اخلاقی، تقسیم میگردد. نتیجه سنخشناسی واژه فساد این است که همه اقسام فساد از نگاه ارزشی محکوم به ناپسندبودن نیست و فساد ناپسند دارای قیود و شرایطی است که برخی از اقسام فساد (مانند فساد در تکوینیات و به تقدیر خداوند) آن قیود و شرایط را ندارند و از نگاه ارزشی ناپسند نیستند. در تحقیق حاضر با بررسی تفاسیر معتبر مشهور شیعه مانند تبیان و مجمعالبیان و المیزان و کنزالدقالق و برخی از تفاسیر معاصر، حکم ارزشی هر سنخ از فساد بیانشده است. روش تحقیق تحلیلی ـ انتقادی و روش گردآوری دادهها، کتابخانهای است.
