1
دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2
استادیار گروه اخلاق اجتماعی، پژوهشکده الهیات و خانواده، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر، واکاوی چگونگی تفسیر اخلاق اجتماعی در اندیشه محمدتقی مصباح یزدی و مصطفی ملکیان است. ازاینرو، پژوهش میکوشد به این پرسش پاسخ دهد که اخلاق اجتماعی در اندیشه این دو متفکر چگونه فهم و تفسیر میشود. پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. دادههای پژوهش از آثار مکتوب و گفتارها جمعآوری گردیده و در سه مرحله کدگذاری، سازماندهی و تفسیر شدند. یافتهها نشان داد در اندیشه مصباح یزدی، «مبنای دینی نظم اخلاقی» و «مسئولیت، عدالت و التزام اجتماعی» ذیل مضمون فراگیر اخلاق اجتماعی تکلیفمحور و «حفظ مرجعیت دینی»، «عقلانیت هدایتشده» و «ثبات ارزشهای دینی» ذیل مضمون فراگیر صیانت از نظم اخلاقی دینی قرار میگیرند. همچنین در اندیشه ملکیان، «تقدم اخلاق بر دینداری»، «عقلانیت انتقادی» و «آزادی و مسئولیت اخلاقی» ذیل مضمون فراگیر بنیادهای اخلاق اجتماعی و «معنویت و کاهش رنج اجتماعی»، «نهادسازی اخلاقی» و «بازسازی عقلانی و معنوی اخلاق در جامعه» ذیل مضمون فراگیر تحقق اخلاق اجتماعی سامان یافتهاند. به این معنا که در نگاه مصباح یزدی، اخلاق اجتماعی بر مرجعیت دین، تکلیف الهی و ثبات ارزشهای دینی استوار است، در حالی که در اندیشه ملکیان، تقدم اخلاق، عقلانیت انتقادی، آزادی اخلاقی و معنویت، مهمترین مبانی در تفسیر اخلاق اجتماعی هستند.