1
دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2
استادیار گروه اخلاق اجتماعی، پژوهشکده الهیات و خانواده، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر، واکاوی چگونگی تفسیر اخلاق اجتماعی در اندیشۀ محمدتقی مصباح یزدی و‌مصطفی ملکیان است. ازاین‌رو، در این پژوهش کوشیده‌ایم به این پرسش پاسخ دهیم که اخلاق اجتماعی در اندیشۀ این دو متفکر چگونه فهم و تفسیر می‌شود. پژوهش با رویکرد کیفی و‌با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌های پژوهش از آثار مکتوب و‌گفتارها جمع‌آوری گردیده و در سه مرحله کدگذاری، سازمان‌دهی و تفسیر شدند. یافته‌ها نشان داد در اندیشۀ مصباح یزدی، «مبنای دینی نظم اخلاقی» و «مسئولیت، عدالت و التزام اجتماعی» ذیل مضمون فراگیر اخلاق اجتماعی تکلیف‌محور و «حفظ مرجعیت دینی»، «عقلانیت هدایت‌شده» و «ثبات ارزش‌های دینی» ذیل مضمون فراگیر صیانت از نظم اخلاقی دینی قرار می‌گیرند. همچنین، در اندیشۀ ملکیان، «تقدم اخلاق بر دینداری»، «عقلانیت انتقادی» و«آزادی و‌مسئولیت اخلاقی» ذیل مضمون فراگیر بنیادهای اخلاق اجتماعی و«معنویت و‌کاهش رنج اجتماعی»، «نهادسازی اخلاقی» و «بازسازی عقلانی و‌معنوی اخلاق در جامعه» ذیل مضمون فراگیر تحقق اخلاق اجتماعی سامان یافته‌اند. به این معنا که در نگاه مصباح یزدی، اخلاق اجتماعی بر مرجعیت دین، تکلیف الهی و ثبات ارزش‌های دینی استوار است، درحالی‌که در اندیشۀ ملکیان، تقدم اخلاق، عقلانیت انتقادی، آزادی اخلاقی و‌معنویت، مهم‌ترین مبانی در تفسیر اخلاق اجتماعی هستند.
