اخلاق و جامعه

اخلاق و جامعه

بازنمایی اخلاقی دیگری دینی در سینمای ایران پس از انقلاب: مطالعه موردی فیلم مصائب دوشیزه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دکترای فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.
چکیده
سینمای ایران پس از انقلاب، به‌مثابه یکی از نهادهای اصلی تولید و بازتولید معناهای فرهنگی و هویتی، نقشی اساسی در بازتعریف مرزهای اخلاقی جامعه ایفا کرده است. علی‌رغم پژوهش‌های گسترده در زمینۀ بازنمایی اقلیت‌های دینی، کمتر مطالعه‌ای به نظام اخلاقی حاکم بر این بازنمایی‌ها و نسبت آن با گفتمان‌های اخلاقی مسلط پرداخته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل بازنمایی اخلاقی مسیحیان و نسبت آن با گفتمان عاشورا، فیلم سینمایی «مصائب دوشیزه» (سیدمسعود اطیابی، ۱۳۸۵) را به‌عنوان مطالعه موردی انتخاب کرده است. چارچوب نظری پژوهش بر سه رکن نظریه بازنمایی استوارت هال، مفهوم دیگری‌سازی اخلاقی و الگوی سه‌سطحی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف (توصیف، تفسیر، تبیین) استوار است. داده‌ها از طریق مشاهده مکرر فیلم، پیاده‌سازی دیالوگ‌های مرتبط و کدگذاری گفتمانی صحنه‌های کلیدی گردآوری و در سه سطح یادشده تحلیل شده‌اند. یافته‌ها حاکی از آن است که فیلم با برجسته‌سازی فضیلت‌هایی نظیر همدلی، ایثار، وفاداری و مدارا در شخصیت‌های مسیحی و به‌کارگیری راهبردهای گفتمانی هم‌ذات‌پنداری، طبیعی‌سازی و بیناگفتمانی، الگویی از «دیگری اخلاقی ادغام‌شده» را تولید می‌کند. این الگو، مسیحیان را نه به‌عنوان «دیگری تهدیدآمیز»، بلکه به‌عنوان سوژه‌هایی اخلاقی بازنمایی می‌کند که تفاوت دینی‌شان در قالبی همدلانه و هم‌راستا با ارزش‌های عاشورایی معنا می‌شود. بااین‌حال، این پذیرش در چارچوبی کنترل‌شده و مشروط به هم‌راستایی با نظم اخلاقی مسلط صورت می‌گیرد و از همین رو، می‌توان آن را نمونه‌ای از «مدارای مشروط اخلاقی» دانست که به بازتولید گفتمان مسلط یاری می‌رساند.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 30 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 08 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 10 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 10 مرداد 1405